Hoyga Cutubyada Siyaasadda iyo dimuqraaddiyadda Cutubka 8
Siyaasadda iyo dimuqraaddiyadda Sida Norway loo xukumo: boqorka, Stortinget, dawladda, doorashooyinka, degmooyinka, maxkamadaha, xuquuqda iyo Baarlamaanka Sami.
Markii ugu dambeysay la cusbooneysiiyay: 2026-11-06
Nidaamka xukunka: dimuqraaddiyad iyo boqortooyo Norway waa dimuqraaddiyad. Erayga macnihiisu waa xukunka shacabka. Taas macnaheedu waa in shacabku go'aamiyo sida dalka loo maamulo, badanaaba iyagoo doorta wakiilo doorasho xor ah.
Norway waa sidoo kale boqortooyo dastuuri ah (constitutional monarchy). Taas macnaheedu waa in dalku leeyahay boqor ama boqorad madax-dawladeed ah, laakiin awoodda boqorka waxaa xadda Dastuurka. Norway ma aha jamhuuriyad, mana lahayno madaxweyne. Boqorka waxaa la yiraahdaa Harald V wuxuuna boqor ahaa ilaa 1991. Amiir-dhaxal Haakon ayaa xiga, kaddibna Amiirad Ingrid Alexandra.
Boqorku dhab ahaan awood siyaasadeed ma leh. Wuxuu leeyahay doorka matalaadda iyo isu-keenidda dadka. Sannad kasta bisha Oktoobar wuxuu furaa Stortinget (baarlamaanka), wuxuu la kulmaa wasiirrada Golaha Dawladda (Council of State) qasriga, wuxuuna saxiixaa sharciyada. Isaga laftiisa go'aanno siyaasadeed ma gaaro. Dawladda iyo Stortinget ayaa sidaas sameeya.
Norway waa sidoo kale dawlad ay maamusho sharci (state governed by the rule of law). Taas macnaheedu waa in awoodda xadayn sharci. Qofna lama ciqaabi karo sharci iyo xukun la'aan, qof walbana waa in loola dhaqmaa si sinnaan ah sharciga hortiisa, siyaasiyiinta ayaa ku jira.
Dastuurku waa sharciga ugu muhiimsan dalka. Waxaa la ansixiyay 1814 waxaana mar kasta la beddelay marar badan. Dhammaan sharciyada kale waa inay raacaan.
Cutubka oo dhan iyo dhammaan su'aalaha waxay ku jiraan abka.
Qodobbada ugu muhiimsan Nidaamka xukunka: dimuqraaddiyad iyo boqortooyo Dimuqraaddiyad macnaheedu waa xukunka shacabka Norway waa boqortooyo dastuuri ah: boqorku waa madaxa dawladda, laakiin awooddiisa waxaa xadda Dastuurka Norway madaxweyne ma laha Harald V wuxuu boqor ahaa ilaa 1991 Xukunka sharciga: awoodda xadayn sharci, qofna lama ciqaabi karo sharci iyo xukun la'aan Stortinget Stortinget wuxuu leeyahay 169 wakiil, afar sannaba mar ayaa la doortaa Stortinget wuxuu leeyahay awoodda sharci-dejinta, wuxuu ansixiyaa miisaaniyadda dawladda wuxuuna kormeeraa dawladda Madaxweynaha Stortinget ayaa hoggaamiya Stortinget Stortinget lama kala diri karo xilliga dhexe, sidaa darteed doorashooyin degdeg ah ma jiraan Stortinget wuxuu doortaa Guddiga Nobel ee bixiya Abaalmarinta Nobel ee Nabadda Dawladda iyo baarlamaaniyadda Dawladdu waxay leedahay awoodda fulinta waxaana hoggaamiya Ra'iisul wasaaraha Baarlamaaniyad: dawladdu ma sii jiri karto haddii inta badan Stortinget aysan kalsooni u lahayn Baarlamaaniyadda waxaa la bilaabay 1884 Dawlad laga tiro badan yahay ma laha inta badan Stortinget iyada oo keligeed ah Dawladdu waxay soo jeedisaa miisaaniyadda dawladda, Stortinget-na wuu ansixiyaa Doorashooyinka iyo xaqa codbixinta Doorashooyinka Stortinget afar sannaba mar bisha Sebtembar; doorashooyinka degaanka sidoo kale afar sannaba mar Xaqa codbixinta doorashada Stortinget: muwaadin Norway ah oo gaadhaya 18 sano sannadka doorashada Doorashooyinka degaanka muwaadiniinta shisheeye way codayn karaan kadib saddex sano oo joogto ah degganaansho (2026) Xadka doorashada waa 4 boqolkiiba, codkuna waa sir Codbixintu waa xaq, ma aha waajib Xisbiyada siyaasadda iyo saameynta Xisbiga siyaasadeed waa urur dad leh aragtiyo isku mid ah oo ka qaybgala doorashooyinka Siyaasadda badanaa waxaa la dhigaa xariiq ka socda bidix ilaa midig Qof kasta wuu ku biiri karaa xisbi, waxaadna saameyn ku yeelan kartaa siyaabo badan adigoon codayn Wada-tashi macnaheedu waa in qof walba uu ra'yi ka bixin karo sharci la soo jeediyay Degmooyinku waxay leeyihiin golayaal loogu talagalay dadka waaweyn, dhallinyarada iyo dadka naafada ah Dawladda, gobolka iyo degmada Saddex heer: dawladda dhexe, maamulka gobolka iyo degmada Dawladda dhexe waxay mas'uul ka tahay isbitaallada, booliska, difaaca iyo NAV Maamulka gobolku wuxuu mas'uul ka yahay dugsiga sare, waddooyinka gobolka iyo gaadiidka dadweynaha Degmadu waxay mas'uul ka tahay xanaanooyinka carruurta, dugsiga hoose, daryeelka waayeelka, iyo biyaha iyo dhuumaha qashinka Duqa magaalada ayaa si siyaasadeed u hoggaamiya degmada; agaasimaha fulintu wuxuu maamulaa maamulka Norway waxay leedahay 15 gobol Maxkamadaha iyo xukunka sharciga Maxkamaduhu waxay leeyihiin awoodda garsoorka waana madax-bannaan yihiin Saddex heer: maxkamadda degmada, maxkamadda rafcaanka iyo Maxkamadda Sare Kala-saarista awoodaha: Stortinget wuxuu sameeyaa sharciyada, dawladdu waxay maamushaa dalka, maxkamaduhuna waxay xukumaan Waxaad tahay qof aan dambi lahayn ilaa lagu caddeeyo dambi Ombudsman-ka Baarlamaanka wuxuu maaraynayaa cabashooyinka ku saabsan maamulka dadweynaha Xuquuqda aasaasiga ah iyo xorriyadaha Xorriyadda hadalka: waxaad sheegi kartaa oo qori kartaa waxaad rabto, xadka sharciga gudihiisa Xorriyadda shirarka iyo ururada waxay siisaa xaqa shaahidda nabadeed iyo dhisidda ururo Xorriyadda diintu macnaheedu waa inaad rumaysan karto, ma rumaysan karto ama diinta beddeli karto Qof kastaa wuu sinnaa sharciga hortiisa, takoorkuna waa mamnuuc Sharciga Xuquuqda Aadanaha ee 1999 wuxuu xuquuqda aadanaha siiyaa awoodda sharciga Norway gudaheeda Norway waxay leedahay shan dad laga tirada badan yahay oo qaran Sami iyo Baarlamaanka Sami Sami waa dad asal ah, dawladduna waa inay ilaalisaa luqaddooda iyo dhaqankooda Baarlamaanka Sami wuxuu leeyahay 39 wakiil wuxuuna fadhigiisu yahay Karasjok Waxaa la doortaa afar sannaba mar, isla sannadka doorashada Stortinget Si aad u codayso waa inaad ku jirtaa diiwaanka codbixiyaasha ee Baarlamaanka Sami Baarlamaanka Sami ma meel marin karo sharciyo qaran, laakiin wuxuu talo bixiyaa wuxuuna maamulaa sanduuqyada Sami Maalinta qaranka ee Sami waa 6 Febraayo Norway adduunka dhexdiisa Norway waxay ka caawisay aasaaskii UN 1945 iyo NATO 1949 Norway ma aha xubin EU ah laakiin waa qayb ka mid ah EEA Dadku wuxuu EU u codeeyay maya 1972 iyo 1994 Dumarka iyo ragga labaduba waxay ku xidhan yihiin shaqo-qabadka qasabka ah (ilaa 2015) Abaalmarinta Nobel ee Nabadda waxaa Oslo lagu bixiyaa 10 Diseembar Guddoomiyaha (sysselmester) waa wakiilka ugu sarreeya ee dawladda ee Svalbard Su'aalo tusaale ah oo cutubkan ka mid ah A Rådmann (agaasimaha fulinta degmada) B Ordfører (duqa degmada) C Statsminister (raiisul wasaare) Tus jawaabta Jawaab: B. Ordfører (duqa degmada)
Sharaxaad: Ordfører wuxuu hoggaamiyaa golaha degmada (kommunestyret). Rådmann waa hoggaamiyaha maamulka ee ugu sarreeya, ma aha siyaasi.
A Norway waxay leedahay madaxweyne B Boqorku wuxuu go'aamiyaa sharciyada C Awoodda boqorka waxaa xaddidaya Grunnloven Tus jawaabta Jawaab: C. Awoodda boqorka waxaa xaddidaya Grunnloven
Sharaxaad: Boqorku waa madaxa dawladda, laakiin dhab ahaan wuxuu leeyahay hawlo wakiilnimo iyo xaflado oo keliya.
A Dugsiyada hoose (barneskoler) B Dugsiyada sare (videregående skoler) C Isbitaallada Tus jawaabta Jawaab: B. Dugsiyada sare (videregående skoler)
Sharaxaad: Fylkeskommune waxay mas'uul ka tahay dugsiyada sare, waddooyinka gobolka (fylkesveier) iyo adeegga caafimaadka ilkaha. Isbitaallada waxaa maamula dawladda.
A Xukuumad wasiirro yar leh B Xukuumad aan keligeed inta badan ku lahayn Stortinget C Xukuumad loogu talagalay dadka laga tirada yar yahay Tus jawaabta Jawaab: B. Xukuumad aan keligeed inta badan ku lahayn Stortinget
Sharaxaad: Mindretallsregjering waa inay taageero ka hesho xisbiyo kale si ay u ansixiso arrimaha.
A Waa inaad adigu caddeysaa inaad bari tahay B Booliska waxay ku ciqaabi karaan xukun la'aan C Dawladdu waa inay caddeysaa inaad dambi leedahay Tus jawaabta Jawaab: C. Dawladdu waa inay caddeysaa inaad dambi leedahay
Sharaxaad: Tan waxaa loo yaqaan fa'iidada shakiga (uskyldspresumsjonen) waana qayb muhiim ah oo ka mid ah dawladda sharciga ku dhisan.
Dhammaan su'aalaha tusaalaha ah →
Hel abka oo dhan Dhammaan 765 su'aalood, imtixaanno tijaabo ah iyo cutub kasta. Bilaash ayaa laga bilaabaa.
Gargaar waxbarasho oo madax-bannaan. Lama xiriirto lamana ansixin HK-dir, UDI ama dowladda Norway.
← Taariikhda Maaliyadda shakhsiga ah iyo guryaha →