ምዕራፍ 9

ውልቃዊ ፋይናንስን ገዛን

ግብሪ፡ NAV፡ ባንክ፡ ልቓሕ፡ ገዛ፡ ክራይ፡ መሰላት ተጠቀምቲን ኢንሹራንስን።

ብመወዳእታ ዝተሓደሰ: 2026-11-06

ግብሪ፦ መን ከመይ ይኽፍል

ኣብ ኖርወይ ገንዘብ ዝረኽብ ኩሉ ሰብ ግብሪ ይኸፍል። እቲ ግብሪ ንሓባራዊ ነገራት ይውዕል፦ ቤት ትምህርቲ፡ ሆስፒታላት፡ መገድታት፡ ፖሊስን ማሕበራዊ ሓገዛትን። ናይ ኖርወይ ትካል ግብሪ (Skatteetaten) የስልጦን ይእክብን።

ስራሕ ምስ ዝህልወካ ካርድ ግብሪ (skattekort) ትረክብ። ኤሌክትሮኒካዊ እዩ፡ ኣስራሒኻ ባዕሉ የምጽኦ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ ካብ ደሞዝካ ክንደይ ክቑረጽ ከም ዘለዎ ይነግሮ። ክትሓልፎ ኣይትኽእልን፡ ምኽንያቱ ግብሪ ደሞዝካ ናብ ኣካውንትካ ቅድሚ ምእታዉ ይቑረጽ።

ኣብ ነፍሲ ወከፍ ጽድያ ጸብጻብ ግብሪ (skattemelding) ትቕበል። Skatteetaten መብዛሕትኡ ኣቐዲሙ መሊኡዎ እዩ፡ ንኣብነት ደሞዝካን ዝቐመጠ ገንዘብ ባንክን። እቶም ቁጽሪታት ቅኑዓት ምዃኖም ክትጥንቅቕን መሰል ዘለካ ምቕናስ (deductions፡ ግብሪ ዘንእሱ ወጻኢታት) ክትውስኽን ኣለካ። ንመብዛሕትኦም ሰራሕተኛታት መወዳእታ ግዜ 30 ሚያዝያ እዩ። ድሕሪኡ ውሳነ ግብሪ (tax settlement) ትረክብ፦ ወይ ገንዘብ ትምለስ፡ ወይ ዝነኣሰ ስለ ዝኸፈልካ ተወሳኺ ግብሪ ክትኸፍል ኣለካ።

ኖርወይ ደረጃዊ (progressive) ስርዓት ግብሪ ኣላታ። እዚ ማለት ልዑል እቶት ዘለዎም ሰባት ልዕሊ መጠን ሚእታዊት ግብሪ ይኸፍሉ። ኣብ ልዕሊ ንተራ እቶት ዝዀነ ቀዋሚ መጠን (22% ኣብ 2026) ከም እቶትካ ብደረጃ ዝውሰኽ ናይ ደረጃ ግብሪ (bracket tax) ኣሎ።

ብዙሓት ነገራት ግብርኻ የነኣስዎ። ዓይነታዊ ምቕናስ (standard deduction፡ minstefradrag) ንሰራሕተኛታት ብኣውቶማቲክ ይወሃብ። ንወለድ ዕዳ፡ ንክፍሊት ማሕበር ሰራሕተኛታትን ኣብ ኣካውንት BSU ንዘቐመጥካ ገንዘብን ምቕናስ ክትረክብ ትኽእል።

ውሑድ እንተ ረኺብካ ካርድ ብዘይ ግብሪ (frikort) ክትረክብ ትኽእል። እቶትካ ኣብትሕቲ ወሰን ክሳብ ዝጸንሐ ግብሪ ኣይቑረጽን (100,000 ክሮነ NOK ኣብ 2026)። ንመንእሰያት ናይ ሓጋይ ስራሕ ዘለዎም ልሙድ እዩ።

ምሉእ ምዕራፍን ኩሎም ሕቶታትን ኣብ ኣፕ ኣለዉ።

ኣገዳሲ ነጥብታት

ግብሪ፦ መን ከመይ ይኽፍል

• Skatteetaten (ትካል ግብሪ) ንግብርን ቀረጽን ተሓታቲ እዩ።
• ካርድ ግብሪ ኤሌክትሮኒካዊ እዩ፡ ንኣስራሒ ክንደይ ግብሪ ክቑርጽ ከም ዘለዎ ይነግሮ።
• ኣብ ነፍሲ ወከፍ ጽድያ ጸብጻብ ግብርኻ ርኣይ፤ ንመብዛሕትኡ ሰብ መወዳእታ ግዜ 30 ሚያዝያ እዩ።
• ስርዓት ግብሪ ደረጃዊ እዩ፦ ልዑል እቶት ልዑል መጠን ግብሪ ማለት እዩ።
• ወሰን frikort ኣብ 2026 100,000 ክሮነ (NOK) እዩ።
• ዓይነታዊ ምቕናስ (minstefradrag) ንሰራሕተኛታት ብኣውቶማቲክ ይወሃብ።

ክፍሊት ሃገራዊ ኢንሹራንስ፡ VAT ካልኦት ክፍሊታትን

• ክፍሊት ሃገራዊ ኢንሹራንስ ኣብ ደሞዝ ኣብ 2026 7.6% እዩ።
• VAT ብልሙድ 25% እዩ፤ ንመግቢ 15% እዩ።
• ክፍሊት ሰነድ ገዛ ብምሉእ ውልቂ ዝውነን ምስ ዝግዛእ 2.5% እዩ።
• ግብሪ ሃብቲ ኣብ ንጹር ሃብቲ (ዋጋ ሲቀነስ ዕዳ) ይቑጸር።
• ክፍሊት ቴሌቪዥን ተኣልዩ፤ NRK ብባጀት ሃገር ይምወል።
• ኣልኮልን ትምባኾን ካብ ወጻኢ ብዘይ ጉምሩኽ ንምእታው ኮታ ኣሎ።

ደሞዝ፡ ዘይተነግረ ስራሕን ሕማቕ ተግባርን

• ጠቕላላ ደሞዝ ቅድሚ ግብሪ እዩ፤ ጽሩይ ደሞዝ ድሕሪ ግብሪ እዩ።
• ወጻእተኛታት ሰራሕተኛታት ካርድ ግብሪ ንምርካብ ቁጽሪ መንነት ወይ D-number የድልዮም።
• ግብሪ ብምቕናጽ (kildeskatt) ብቀዋሚ ሚእታዊት ዝኽፈል ቀሊል ስርዓት እዩ።
• ዘይተነግረ ስራሕ ሕገ-ወጽ እዩ፡ መሰል ሓገዛት የውሕስን የለን።
• ምዕንብባብ ሓገዛት ማለት ንNAV መሰል ዘይብልካ ገንዘብ ንምርካብ ጌጋ ሓበሬታ ምሃብ እዩ።
• ኩነታትካ ምስ ተቐየረ ንNAV ክትነግሮ ኣለካ።

NAV ሃገራዊ ኢንሹራንስን

• ሃገራዊ መደብ ኢንሹራንስ ንሕማም፡ ኣካለ ጉዳለ፡ ስእነት ስራሕን ዕድመ ዓቢን ኢንሹራንስ እታ ሃገር እዩ።
• NAV ሓገዝ ስእነት ስራሕ፡ ክፍሊት ሕማም፡ ሓገዝ ህጻንን ጡረታን የኽፍል።
• ኣብ ጉዳይ ሕማም ኣስራሒ ን16 መዓልታት ቀዳምያት የኽፍል፡ ድሕሪኡ NAV።
• AAP ዓቅሚ ስራሕ ንዝነኣሰ ናብ ስራሕ ንምምላስ ሓገዝ ንዘድልዮም እዩ።
• ጥቕሚ ኣካለ ጉዳለ ንነዊሕ እዩ፤ ማሕበራዊ ሓገዝ ዳሕራይ መከላኸሊ እዩ።
• ኣብ ውሳነታት NAV ይግባይ ክትብል ትኽእል።

ጡረታን ማሕበራዊ ድሕንነት ሃገርን

• ማሕበራዊ ድሕንነት ሃገር መብዛሕትኡ ብግብርን ቀረጽን ይምወል።
• Oil Fund ብወግዒ Government Pension Fund Global ይበሃል።
• ኣብ ነዊሕ እዋን እታ ሃገር ኣብ ዓመት ኣስታት 3% ናይ ዋጋ እቲ ፈንድ ጥራይ ትጥቀም።
• መብዛሕትኦም ሰባት ካብ 62 ዓመት ጡረታ ዕድመ ዓቢ ክጅምሩ ይኽእሉ።
• ጡረታ ህጻን ወላዲ እንተ ሞተ ህጻን ዝቕበሎ ገንዘብ እዩ።
• ጡረታ ሰለስተ ክፍልታት ኣለዎ፦ ሃገራዊ ኢንሹራንስ፡ ጡረታ ካብ ስራሕን ብሕታዊ ቁጠባን።

ባንክ፡ BankID ገንዘብን

• BankID ውልቃዊ ሕለዋ ኤሌክትሮኒካዊ መንነት እዩ፡ ንካልእ ክትህቦ የብልካን።
• ባንክካ ኣብ መልእኽቲ ወይ ብስልኪ ኮዳት ፈጺሙ ኣይሓትትን።
• Norges Bank ማእከላዊ ባንክ እዩ፡ ወለድ መምርሒ ይውስን።
• ውስኸት ዋጋ ማለት ዋጋታት ይውስኹ፡ ገንዘብ ድማ ዋጋኡ ይነኣስ ማለት እዩ።
• ወለድ መምርሒ ኣብ ወለድ ልቓሕ ገዛ ተጽዕኖ ኣለዎ።
• ብዙሓት ብካርድ ወይ Vipps ይኸፍሉ፤ ጥረ ገንዘብ ውሑድ ይጥቀሙ።

ልቓሕ፡ ዕዳን ምእካብ ዕዳን

• ውጽኢታዊ ወለድ ጠቕላላ ዋጋ ልቓሕ የርኢ።
• ምእካብ ዕዳ ልዑል ክፍሊታት የውስኽ፤ ምስቲ ጠለብ እንተ ዘይተሰማሚዕካ ብጽሑፍ ተቃወሞ።
• ምልክት ዘይምኽፋል ልቓሕን ክራይ ገዛን ኣጸጋሚ የድርግ።
• ዕረፍቲ ክፍሊት ልቓሕ ማለት ንገለ ግዜ ወለድ ጥራይ ትኸፍል ማለት እዩ።
• ማዘጋጃ ቤታትን NAVን ብናጻ ምኽሪ ዕዳ የቕርባ።
• ምምዕዳው ዕዳ ንከቢድ ጸገማት ዕዳ እዩ።

ገዛ ምግዛእ

• ጠለብ ርእሰ ገንዘብ ንልቓሕ ገዛ ኣብ 2026 ብልሙድ 10% እዩ።
• ውልቂ ባዕለ-ንብረት ማለት ምሉእ ገዛ ባዕልኻ ትውንን፤ ኣብ ማሕበር ህብረት-ስራሕ ድማ ሼር ትውንን።
• ሓባራዊ ዕዳ ኣብ ማሕበር ህብረት-ስራሕ ብሓባራዊ ወጻኢታት ይኽፈል።
• ክፍሊት ሰነድ ውልቂ ገዛ ምስ ዝግዛእ 2.5% እዩ።
• BSU ንትሕቲ 34 ዓመት እዩ፡ 10% ምቕናስ ግብሪ ይህብ።
• ጨረታታት ኣብ ዙር ጨረታ ዝእሰሩ እዮም።

ገዛ ምክራይ

• ሓደ ካብ ወገናት እንተ ሓቲቱ ውዕል ክራይ ብጽሑፍ ክኸውን ኣለዎ።
• ዋስትና ብዝበዝሐ ክራይ ሽዱሽተ ወርሒ እዩ።
• ዋስትና ኣብ ብስም ተከራይ ዝተዓጽወ ኣካውንት ክቕመጥ ኣለዎ።
• ኣብ ውዕል ብዘይ ዕለት መወዳእታ ግዜ መጠንቀቕታ ሰለስተ ወርሒ እዩ።
• ስምምዓት ብዘለዎም ወሰን ግዜ ብልሙድ እንተ ወሓደ ሰለስተ ዓመት ይጸንሑ።
• ባዕለ-ገዛ ብዓሌት ወይ ሃይማኖት ኣድልዎ ክገብር ኣይክእልን።

መሰላት ተጠቀምቲን ኢንሹራንስን

• እዋን ምጥላብ ክልተ ዓመት እዩ፡ ወይ ንብዙሕ ዝጸንሑ ኣቑሑት ሓሙሽተ ዓመት።
• ዋስትና ወለንታዊ እዩ፤ መሰል ምጥላብ ብሕጊ ዝተወሰነ እዩ።
• መሰል ምምላስ ንኦንላይን፡ ብስልኪን ካብ ገዛ-ንገዛ ሽያጥን 14 መዓልታት እዩ።
• ባይቶ ተጠቀምቲ ብዛዕባ መሰላት ተጠቀምቲ ብናጻ ምኽሪ ይህብ።
• ኢንሹራንስ ኣቑሑት ገዛ ንብረት የሽፍን፤ ኢንሹራንስ ሓላፍነት መኪና ብሕጊ ግዴታ እዩ።
• ግዥታት ኣብ መንጎ ውልቀ ሰባት ኣብ ትሕቲ ሕጊ ሽያጥ ኣቑሑት እዮም፡ ኣብ ትሕቲ ሕጊ ግዥ ተጠቃሚ ኣይኮኑን።

ካብዚ ምዕራፍ ኣብነታዊ ሕቶታት

ኩሎም ኣብነታዊ ሕቶታት →